CỎ XƯỚC KHÔ

Tìm hiểu về Cây cỏ xước

Cỏ xước là thực vật thân thảo, dễ sinh trưởng và phát triển. Có mặt ở khắp mọi nơi từ đồng ruộng cho đến đường làng, vườn nhà nông dân. Trong nông nghiệp, đây chỉ là loại cỏ dại vô dụng, tuy nhiên, trong Đông y, nó là vị thuốc quý chữa nhiều bệnh thường gặp.

Theo ghi chép của các nhà thực vật học, cỏ xước lần đầu tiên được tìm thấy ở khu vực Đông Nam Á như Thái Lan, Campuchia, Malaysia, Việt Nam,… Ở nước ta, cây này tập trung nhiều ở vùng có khí hậu ôn hòa, mát mẻ như Lào Cai, Sơn La, Lai Châu,…

Cây cỏ xước là cây gì?

Cỏ xước, hay ngưu tất là tên thường, ngoài ra, trong Y học cổ truyền, được gọi là cây bách bội, hoài ngưu tất hay cỏ ngưu tịch. Tên tiếng Anh là Achyranthes aspera L, thuộc họ rau dền (Amaranthaceae).

Hình ảnh của Cây cỏ xước luôn gắn liền với nhóm thực vật thân thảo, sống lâu năm, sinh trưởng và phát triển mạnh trong môi trường tự nhiên. Cao trung bình khoảng 1 – 1,5m, phân thành nhiều nhánh nhỏ.

Lá đơn giản, hình trứng, thường mọc so le, đối nhau, phiến lá dày, cuống nhỏ.

Hoa cỏ xước thường mọc ra từ các kẽ lá thành từng cụm nhỏ. Quả hình trứng thuôn hoặc bầu dục, mỗi quả đều chứa 1 hạt đen nhỏ bên trong.

Rễ cỏ xước có màu vàng hoặc nâu nhạt có nhiều nốt sần của các rễ con, phần thân rễ phình to giống như rễ cây đinh lăng và rất giàu dược tính.

Thành phần

Theo báo cáo nghiên cứu của viện khoa học quốc gia, rễ cỏ xước chứa rất nhiều saponin. Bên cạnh đó, còn có muối kali, inokosteron, ecdysterone.

Trong đó, saponin có tác dụng chính là giúp đào thải các cholesterol xấu, chống oxy hóa giúp ngăn ngừa bệnh ung thư, đồng thời cũng tăng cường hệ miễn dịch, loại bỏ các độc tố trong gan, thận. Tuy là cỏ dại nhưng công dụng của nó khiến người ta ngỡ ngàng.

Thu hái và chế biến

Khi dùng cỏ xước trị bệnh, người ta lấy toàn bộ cây. Quan trọng nhất vẫn là phần rễ, vì đây là nơi tập trung nhiều dưỡng chất chữa bệnh và được dùng nhiều nhất.

Cây thuốc được thu hái quanh năm, thu hoạch xong đem rửa sạch với nước muối pha loãng, vớt ra để ráo nước. Có thể dùng tươi hoặc đem phơi khô, bảo quản kín để sử dụng dần.

Rễ cỏ xước thường thu hoạch vào mùa đông, bởi khi trời lạnh, lá và thân của cây héo dần và cây tập trung nuôi dưỡng phần rễ. Khi đó, rễ sẽ tích hợp được nhiều dưỡng chất. Và đây cũng là thời điểm thích hợp đào lên làm thuốc.

Khi đào rễ, cắt bỏ những rễ con, mang rễ chính phơi khô, hơ lửa với lưu huỳnh. Tiếp đến chỉ cần cắt bỏ phần đầu và phần cuối của rễ và phơi khô là có thể làm thuốc chữa bệnh.

Tác dụng của Cây cỏ xước

Theo kinh nghiệm xưa, ông bà ta đã dùng cỏ xước nấu nước uống để giải nhiệt, đào thải độc tố, lọc thận, giúp lợi tiểu. Ngoài ra, uống trà cỏ xước còn có công dụng bồi bổ và tăng cường hệ miễn dịch.

Dưới đây là một số tác dụng nổi bật của cỏ xước:

Theo y học cổ truyền

Trong Đông y, đây là vị thuốc lành tính, vị đắng nhẹ, có công dụng làm thuốc an thần, thông tiểu, giải nhiệt, tiêu viêm, giảm đau, chữa viêm khớp. Bên cạnh đó, nó còn có tác dụng hỗ trợ điều trị cao huyết áp, bệnh gout, viêm gan, thận.

Theo y học hiện đại

Dựa trên những tác dụng dược lý của cỏ xước, các nhà nghiên cứu đã chiết xuất rễ cỏ xước vào một số loại thuốc Tây y với công dụng trị bệnh về gan, thận. Đồng thời, giúp cân bằng cholesterol trong cơ thể. Dược chất saponin trong rễ có khả năng kích thích sự co bóp cơ trơn của tử cung giúp điều hòa kinh nguyệt.

Cây cỏ xước chữa bệnh gì? Các bài thuốc chữa bệnh thường gặp
Theo y học cổ truyền, vị thuốc cỏ xước có vị đắng, hơi chua, lành tính, có tác dụng thanh nhiệt, trừ độc cơ thể. Dưới đây là một bài thuốc trị bệnh từ Cây cỏ xước theo kinh nghiệm dân gian:

Cây cỏ xước chữa sỏi thận, mật

Theo các chuyên gia, khi mắc bệnh sỏi thận, mật người bệnh thường sẽ có các triệu chứng như tiểu són, vàng da và phù thũng. Nếu bạn đang gặp phải tình trạng này, có thể áp dụng bài thuốc đơn giản như sau:

Chuẩn bị: 25g cỏ xước, 15g mỗi loại mã đề, huyết dụ, rễ cỏ tranh, lá móng tay.

Đem tất cả dược liệu rửa sạch rồi cho vào nồi sắc cùng với 800ml nước đến khi cạn còn ½ thì ngưng.

Chia làm 3 lần uống trong ngày sau bữa ăn, áp dụng liên tục trong vòng 2 tuần sẽ thấy kết quả.

Cây cỏ xước chữa tiết niệu

Tác dụng của Cây cỏ xước được phát huy rõ rệt thông qua bài thuốc chữa tiết niệu, viêm gan, viêm thận sau đây:

Sử dụng: 15g mỗi vị dược liệu cỏ xước, mộc thông, mã đề, cỏ tháp bút, sinh địa, cỏ tranh cùng với bột hoạt thạch.

Đem tất cả dược liệu rửa sạch, sau đó cho vào nồi sắc với 800ml nước trong vòng 15 phút.

Chia làm 3 lần uống trong ngày, pha bột hoạt thạch vào thuốc để uống, dùng đều đặn trong vòng 14 ngày sẽ thấy bệnh tình thuyên giảm.

Chữa viêm gan, viêm thận từ cỏ xước

15g cỏ xước, mộc thông, hạt lá bông, cỏ tháp bút, sinh địa, nhân trần, cỏ tranh, râu ngô, huyền sâm.
Đem tất cả dược liệu rửa sạch, cho vào nồi, sắc với 1 lít nước, cạn còn 300ml, chia uống 3 lần/ngày.
Dùng đều đặn mỗi ngày sẽ giúp loại bỏ tình trạng đái đỏ, đái vàng sẫm kể cả vàng da.

Cây cỏ xước trị mụn và làm đẹp da

Mụn là nỗi ám ảnh của hơn 90% phụ nữ Việt Nam, thật may mắn nếu trong vườn nhà bạn có cỏ xước. Chỉ cần lấy lấy đắp mặt nạ như sau:

Chuẩn bị: 15g lá cỏ xước tươi, rửa sạch, cho vào cối giã nhuyễn, lấy đắp lên mặt trong vòng 20 phút.
Sau đó rửa mặt sạch lại với nước ấm. Thực hiện 1 – 2 lần/ngày trước khi ngủ, đắp thường xuyên giúp sạch mụn, mang lại làn da tươi sáng, láng mịn.

Lưu ý khi sử dụng

Cây cỏ xước nhìn chung là vị thuốc lành tính, được sử dụng rộng rãi trong nhiều bài thuốc dân gian mà chưa ghi nhận tác hại nào đáng ngại. Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng, người bệnh cần phải lưu ý một số điều như sau:

Phụ nữ mang thai không nên sử dụng vì nó có khả năng kích thích co bóp cơ trơn của tử cung gây sảy thai.

Phụ nữ đang trong thời gian hành kinh nên cân nhắc liều lượng, vì cây thuốc có tác dụng phá ứ, thông huyết rất mạnh.

Người hay dị ứng với các thành phần của thuốc, người có bệnh lý về dạ dày, đường ruột nên tham khảo ý kiến thầy thuốc khi muốn sử dụng.

Hiện nay, vẫn chưa có ghi nhận nào về tác dụng phụ của Cây cỏ xước. Tuy vậy, bạn vẫn nên tham khảo kinh nghiệm từ người đi trước để sử dụng cho hợp lý, hiệu quả.